“Pasi mori ‘Medalje Ari’ në Napoli dhe ajo i’u dorëzua nga Mbreti Viktor Emanueli III-të, shërbeu në Oborrin e Mbretit Zog, por s’mundi të shëronte…”/ Historia e panjohur e mjekut nga Kavaja

Nga Albert Hitoaliaj  

-Spiro Prifti, mjeku që shëroi me qindra pacientë dhe nuk shpëtoi dot veten, por vdiq, ndërsa eksperimentonte kurën e diabetit në trupin e tij!-

Memorie.al / Ndërkohë që studenti shqiptar, diplomohej me Medaljen e Artë për Mjekësi, duke ia dorëzuar atë vetë mbreti i Italisë, Viktor Emanueli III-të, refuzonte ofertën për t’u punësuar në klinikat me emër të vendit fqinj, duke zgjedhur ushtrimin e profesionit në vendlindjen e tij. Spiro Prifti, mjeku i ri, do ta niste së pari punën me themelimin e kurseve të para për infermierë dhe pasi të do të krijonte përvojën e nevojshme në këtë fushë, do të përzgjidhej për të shërbyer si mjek, në Oborrin Mbretëror. Ndërkaq, do të ishte ndër të parët në grupin e bluzave të bardha të vendit tonë, që do të themelonin Spitalin Ushtarak, madje do të kryente për pak kohë edhe detyrën e drejtuesit kryesor të tij. Në vijim, mjeku i diplomuar në Napoli, do të bëhej profesori i brezit të mëvonshëm, të disa prej personaliteteve të mjekësisë shqiptare.

Më shumë se kaq, mjeku nga Kavaja do të bëhej i njohur në opinionin shqiptar, për kontributin e jashtëzakonshëm në kurimin e sëmundjeve të malaries, fruthit, kollës së mirë dhe një sërë sëmundjesh infektive, që gjatë asaj periudhe ishin bërë masive e të rrezikshme…! Do të rridhte kështu biografia e Spiro Priftit, mjekut që do t’i fitonte njëra pas tjetrës betejat, për shërimin e qindra pacienteve dhe në fund do të fikej si qiriri, duke eksperimentuar në trupin e vet, kurën e re të sëmundjes së diabetit, për të cilën studioi për vite me radhë.

Zanafilla e rrugëtimit për t’u shërbyer njerëzve

Duke risjellë kujtimet nga jeta e mjekut të diplomuar në Napoli, ku diploma iu dorëzua nga vetë Mbreti i Italisë me ‘Medaljen e Artë’, Stefan Prifti, njëri nga nipërit e tij, ka dëshirë të bëjë një parantezë të shkurtër, që ka të bëjë me kontekstin në të cilin u sistemua në Kavajë familja e Spiro Priftit. “Shkas për këtë, – rrëfen ai, – ishte dëshira e të atit, Anastasit, i cili, pasi mbaroi studimet e larta në Selanik, vendosi të jepte kontributin e tij për Shqipërinë dhe bashkëkombësit e tij shqiptarë. Dhe u nis për këtu, me synimin e vetëm, shërbimin fetar ndaj vëllezërve të tij të një gjaku.

U vendos në Kavajë, duke u bërë prifti i parë në kishën më të madhe të saj, të sapondërtuar në qendër të qytetit, ku shumë shpejt do të bëhej i njohur për gjithë banorët e qytetit për shpirtin e bamirësisë dhe frymën vëllazërore në marrëdhënie me ta. Dëshirën për t’u shërbyer njerëzve, e trashëgoi me një kujdes të veçantë edhe te fëmijët, të cilët i edukoi me ndjenjën e humanizmit dhe të dashurisë për njerëzit. Ndër ta, spikati më shumë Spiroja, që me rezultatet e larta në shkollë dhe interesin që shfaqte ndaj arsimimit, u bë një nga emrat më të njohur jo vetëm në rrethin e të rinjve të Kavajës, por edhe përtej saj”!

Një shans për shkollim në Itali, një mundësi për të shkëlqyer mes të tjerëve

Mësimi i gjuhëve të huaja që kur ishte i vogël dhe përfundimi me medalje i shkollës së mesme, i jepnin Spiros mundësinë dhe shansin, për të zgjedhur degën e preferuar në studimet universitare. Nga kujtimet e të nipit, Stefan Priftit, vihet në dukje se krerët e Bashkisë së Kavajës, që e kishin ndjekur me vëmendje ecurinë e djalit të Anastasit, vendosën t’i ofrojnë një të drejtë studimi jashtë shtetit, në fushën e mjekësisë, ku pjesa kryesore e bursës, do të shlyhej nga financa bashkiake. Në këto kushte e gjeti Spiron, ftesa për të vazhduar studimet në Itali.

Vëllai i tij i madh, Theodhori, do të kujtonte vite më pas momentet, kur Spiroja u nis për studime, kur Anastasi, i ati, e përcolli për në Itali, me merakun dhe këshillën e vetme, që të bëhej mjek i talentuar e, t’u shërbente njerëzve në profesionin aq fisnik e të nderuar. Dhe premtimi që do t’i jepte ato çaste të atit, do ta ndiqte prapa gjatë gjithë periudhës së studimeve, madje studenti nga Kavaja, do të kalonte përtej këtij objektivi. Kësisoj, fillimi i studimeve për mjekësi, kimi-farmaceutikë në Napoli të Italisë, shënoi për studentin nga Kavaja, një sfidë që duhej ta kapërcente në mënyrë të padiskutueshme. Asokohe, në vendin fqinj, studionin me dhjetëra shqiptarë të tjerë.

Spiroja, gjatë viteve të studimit në Itali, tregoi se ishte i një kategorie njerëzish që ishin të prerë për të qenë më të mirët. Megjithatë, të riut nga Shqipëria, i kishte mbetur diçka e parealizuar, diçka që nuk kishte të bënte me rezultatet e shkëlqyera të studimeve. Ishte pikërisht një premtim që ai kishte bërë para nisjes në Itali, i cili e shtynte për të arritur rezultatet maksimale dhe për t’u kthyer për të shërbyer me devotshmëri në vendin e tij, në shërbim të njerëzve. Këtë dëshirë, ai e kishte transformuar në premtim në momentin e nisjes dhe si të tillë, ai do ta kujtonte në tërë vitet e shkollës. Ai i përfundoi studimet dhe rezultatet e tij nuk kaluan pa u vënë re.

Spiroja nuk ishte një i ri, që kishte mbaruar me rezultate të mira në Universitetin e Napolit, dega e Mjekësisë, por studenti më i mirë që kishte arritur rezultatet më të larta gjatë gjithë viteve të fakultetit. “Mes studentëve të huaj në Itali, Spiro Prifti kishte marrë vlerësimet më pozitive. Emri i tij u bë një nga emrat e personazheve të bujshme në shtypin e kohës në Itali, për rezultatet e shkëlqyera që arriti në të gjitha lëndët”, nënvizon një nga studiuesit më në zë të mjekësisë shqiptare, profesor Flamur Tartari, i cili kujton, se; edhe pse i ofruan vende në klinikat më të njohura të Italisë, ai nuk pranoi, vetëm për të përmbushur premtimin e dhënë, për t’u shërbyer vëllezërve të një gjaku.

Do të futej kështu në zhurmën mediatike të kohës Spiro Papanastasi nga Kavaja dhe mjekësia shqiptare, që atëherë i numëronte me gishtat e njërës dorë mjekët e vet, si një rast i rrallë, por edhe si një moment pa precedent, që bëri jehonë në listën e kontribuuesve. Spiro Prifti u kthye në atdhe me shumë ëndrra e përkushtim, për t’u ofruar njerëzve shërbimin e domosdoshëm në emër të jetës. U kthye në nxitim e sipër, madje pa marrë as dokumentacionin zyrtar, që ka të bëjë me burokracitë e rastit. Nuk priti bile të marrë pjesë as në ceremoninë, ku vetë Viktor Emanueli III-të, do t’i jepte medaljen e artë…!

Shpërfillje ballkanike, korrektësi perëndimore!

Medalja e Arit vjen në një pako të çuditshme. Ndërkohë që do të kërkohej nga shumë klinika evropiane, Spiro do të zgjidhte Shqipërinë e varfër, për t’i shërbyer. Fillimisht nisi punë në qendrën mjekësore, që atë periudhë mendohej të bëhej Spitali Ushtarak. Megjithëse mendonte se kishte mbaruar studimet dhe njëkohësisht edhe detyrimet ndaj institucioneve italiane, këta të fundit nuk mendonin si ai. Spiroja kishte mbaruar me rezultate të shkëlqyera dhe kishte marrë diplomën, dokument i cili i ishte dukur plotësisht i mjaftueshëm, për të ushtruar profesionin. Për të kjo kishte mjaftuar, që të kthehej më shpejtësi në Shqipëri, e të vinte në përdorim atë njohuri e eksperiencë që kishte akumuluar në vite.

Ndërkaq, përfundimet shumë të mira me të cilat Spiro Prifti kishte përmbushur studimet universitare, kishin tërhequr vëmendjen e të gjithë autoriteteve të fakultetit, por edhe të institucioneve të larta shtetërore, që i çmonin me preokupim të veçantë ata që shkëlqenin ndër të tjerë. Ai ishte shpallur studenti më i mire, nga të gjithë studentët e huajt që kualifikoheshin në Itali, dhe si i tillë, kishte merituar Medaljen e Artë, medalje të cilën, sipas protokollit zyrtar, e jepte mbreti i Italisë, Viktor Emanueli III-të. Kjo për mjekun shqiptar të diplomuar rishtas, ashtu sikundër edhe për të tjerët, do të thoshte shumë. Po Spiro Prifti, mendonte se koha nuk priste dhe nxitoi të kthehej në atdhe, për t’iu përveshur profesionit që e donte shumë. Gjithsesi, modestia dhe shpërfillja, nuk do të mjaftonin që ai të ngelej pa e marrë atë që i takonte. Madje ndodhia, nuk kish si të mbetej në periferinë e opinionit të kohës…!

Ishte viti 1930, kur në postën e Kavajës, do të vinte një pako disi e çuditshme nga forma. Familjarët e ruajnë edhe sot atë. Ishte një pako në formën e tubit, prej kartoni të verdhë, e cila mbante mbi vete disa pulla e vula të postës italiane. Me të ishte mbështjellë medalja që i akordohej Spiros, nga vetë Viktor Emanueli III-të. Në emër të Mbretit të Italisë, Spiro Prifti nderohej me titullin me vlerë akademike, Doktor në Kimi-Farmaceutikë, titull jo për ushtrim profesioni, por për nderim dhe evidentim vlerash. Ishte hera e pare, që një titull akademik si ky, vinte me postë, në një paketë ku sipër shkruhej rëndom emri i marrësit; Spiro Papanastasi – Kavajë.

Por, mjeku i celebruar me titullin akademik nga vet Mbreti i Italisë, nuk do t’i kushtonte shumë kohë këtij evenimenti, gjithsesi jo të parëndësishëm, po do t’i përvishej punës për t’i shtuar atij të tjera suksese, jo vetëm në fushën e studimeve profesionale, por sidomos në humanizmin e pakursyer, në shërbim të jetës së njerëzve. Ndërkohë do t’i vijonte studimet pasuniversitare të mëtejshme në Arabi. Në arritjet e spikatura që do të shënonte më tej në studimet në fushën e mjekësisë dhe të farmaceutikës, do t’i jepte dorë sidomos zotërimi i gjuhëve të huaja, si; anglisht, frëngjisht, italisht, greqisht dhe arabisht.

Fatit nuk i mungon kurrë ironia…!

Mjeku që nuk shëroi dot pacientin e fundit, vetveten…! Në dokumentet që ruajnë familjarët, por edhe studiuesit e mjekësisë, dëshmohet se Spiro, përveç ushtrimit të profesionit të mjekut, hapi edhe kurse për farmaceutikë, të cilat i shtriu edhe përtej Shqipërisë, në Follorinë e Selanik të Greqisë. Është kjo arsyeja që ai njihet edhe si krijuesi i parë i shërbimit farmaceutik në vendin tonë, por edhe i zgjerimit të rrjetit të farmacive në Greqi. Edhe sot e kësaj dite në Greqi, ekzistojnë disa farmaci që mbajnë mbishkrimin “Danis”, emrin e një të afërmit të Spiros, me të cilin hapi asokohe disa të tilla.

Në ato vite, Spiroja do të punonte në oborrin mbretëror dhe në shkollën mbretërore do të jepte leksione si profesor mjekësie. Gjithashtu, ai në ato vite do të njihej jo vetëm si mjek i zoti e i palodhur, por edhe si një njeri i thjeshtë e që gjente gjithmonë kohë për t’i kushtuar edhe brezit të ri. Jo vetëm në Tiranë, por edhe në Durrës e Kavajë ai do të shkonte vazhdimisht në shkollat e mesme dhe do të zhvillonte biseda e orë mësimi me nxënësit.

Mjekësia ishte pasioni i jetës për Spiron dhe si e tillë, e shtynte të kërkonte gjithnjë rezultate të reja e që të gjente zgjidhje kur ato mungonin. Ai, duke pasur një pasion të tillë, i kushtonte shumë kohë kërkimeve në fushën e mjekësisë popullore, kryesisht të bimëve mjekësore. Në të gjitha vizitat që ai kreu në Greqi, nuk përdori asnjëherë makinën, që i kishte dhuruar Oborri Mbretëror. Në Korçë, pas udhëtimit me makinë nga Tirana, ai merrte kalin e tij dhe me të udhëtonte derisa arrinte në Selanik, te të afërmit. Këto nuk ishin udhëtime për të kaluar kohën, apo për të parë bukuritë natyrore. Spiroja kishte kohë që punonte në grumbullimin e bimëve mjekësore dhe studionte efektet e tyre, duke u bazuar edhe te përvoja popullore. Rezultati i këtyre kërkimeve, solli edhe publikimin e librit: “Këshilla mjekësore popullore të bimësisë”.

Megjithatë, dorëshkrimi, i cili kishte volumin kryesor të punës dhe që përmbante vëzhgimet e Spiros ndaj pacientëve, sëmundjeve, bimëve dhe ilaçeve, nuk u botua kurrë. “Ai ishte një regjistër i madh, i mbushur me shkrim dore dhe titullohej; ‘Bota e mikrobeve’. Ne e kemi pasur në shtëpi për shumë kohë. Mbaj mend se ia dhamë një mikut të xhaxhait për ta lexuar, por ky i fundit vdiq, ndërsa fëmijët nuk dinin të jepnin një përgjigje në lidhje me librin. Pra, e tërë ajo punë që ai kishte bërë në vite humbi”, – thotë Stefan Prifti, djali i Theodhorit, vëllait të Spiros.

Në ditët e fundit të jetës, Spiroja, në pamundësi për ta botuar ua la familjarëve, që të merreshin me botimin e tij. “Ka nevojë për disa korrigjime, pasi e kam shkruar me dorë dhe nuk kam bërë korrigjimet e fundit, – u tha ai vëllezërve dhe babait ato ditë kur e kishte marrë vesh, se nuk mund të bënte më asgjë për të shpëtuar jetën e tij. Spiroja, pas vitesh në shërbim të mjekësisë e të njerëzve, arriti që të lehtësonte nga vuajtjet e të shëronte mjaft njerëz, por fatkeqësisht, nuk arriti t’i vinte në ndihmë vetes. Ai u prek nga sëmundja e diabetit dhe kjo sëmundje, u bë shtysa që ai të fillonte një punë studimore, në arritjen e krijimit të një ilaçi, i cili do ta zhdukte përfundimisht këtë sëmundje dhe ta shëronte pacientin një herë e mirë. Kërkimet e tij, u finalizuan në provën e një ilaçi te vetvetja!

Ishte viti 1939 dhe Spiroja kishte bërë provën e ilaçit te vetja, për të cilin mendonte se do jepte rezultat kundër diabetit. Fatkeqësisht, rezultatet filluan të keqësojnë gjendjen e tij dhe po atë vit, ai vdiq. Ai luftoi për të mundur një sëmundje, për të cilën edhe sot, pas më shumë 80 e sa vitesh nga vdekja e tij, nuk është gjetur kura përfundimtare. Në varrimin e tij, do të merrnin pjesë që nga njerëzit e thjeshtë, që e donin dhe e respektonin doktor Spiron, e deri te Mbreti Zog. Ishte nderimi i fundit, për një njeri që diti të mbajë një premtim, atë të shërbimit ndaj njerëzve.

Kush është Spiro Prifti?

Spiro Prifti (ose Papanastasi) lindi në Kavajë në vitin 1893. Babai i tij, Anastasi, ishte prifti i parë i kishës kryesore të Kavajës. Papa Anastasi, siç i thërrisnin, vinte në këtë detyrë pas shkollimit në Selanik, ku kreu të gjitha kualifikimet për teologji dhe shërbeu me urtësi e dinjitet për vite të tëra. Gjatë kësaj kohe, nuk i shkëputi për asnjë çast lidhjet me bashkëkombësit e tij, arvanitasit, që jetonin në vise të ndryshme të Greqisë. Më shumë se kujtimet e rinisë, që kaloi me ta gjatë shkollimit, në këto lidhje shpirtërore, kishte vendin e veçantë motivi i atdhedashurisë, që ngrohte zemrat e shqiptarëve që lëngonin në dhe të huaj. Me këtë frymë edukoi edhe fëmijët që i lindi dhe i rriti në Kavajë.

Me kërkesën dhe përkujdesjen e vazhdueshme të prindërve, Spiro mbaroi me rezultate të shkëlqyera shkollën e mesme në vendlindje. Ishte këmbëngulja e të atit, që ai të aplikonte për të vazhduar studimet e larta jashtë shtetit, në një nga degët që u vinte në shërbim drejtpërdrejtë halleve të shumta të njerëzve. Kërkesa e Spiros, e mbështetur në rezultatet e larta në mësime, gjeti dashamirësinë e autoriteteve zyrtare dhe falë kontributit të tyre, ai shkoi me studime në Universitetin mjekësor të Napolit. Aty sërish shkëlqeu, madje i mbylli studimet duke merituar medaljen e artë, të cilën e nënshkroi vetë mbreti i Italisë, Viktor Emanueli III.

Prej këtej, pasi refuzoi ofertën e klinikave prestigjioze të Italisë, u kthye dhe e ushtroi profesionin në vendlindje, ku u bë menjëherë i njohur dhe i dashur për njerëzit. Në kronikat e kohës është evidentuar kontributi i veçantë i tij, sidomos për shërimin e sëmundjeve infektive, aq shumë të përhapura gjatë asaj periudhe. Për emrin dhe jehonën e mirë që bëri gjatë ushtrimit të profesionit në shërbim të njerëzve, u përzgjodh si mjeku i parë i Oborrit Mbretëror dhe një nga themeluesit e Spitalit Ushtarak të Shqipërisë. Në enciklopedinë e mjekësisë shqiptare, njihet ndryshe, si një nga pionierët e saj, cilësim ky i bërë nga vet ish-Mbreti i shqiptarëve, Ahmet Zogu.

Ahmet Zogu: Nderim e mirënjohje, pionierit të mjekësisë shqiptare

Ishte fillimi i vitit 1939, kur pushoi së rrahuri zemra e mjekut, Spiro Prifti. Bashkëkohësit nga Kavaja, e kujtojnë ceremoninë mortore për pjesëmarrjen e madhe të njerëzve në të. Madje, në këtë përcjellje lamtumire kishte ardhur edhe vet Mbreti i Shqiptarëve, Ahmet Zogu, i shoqëruar nga autoritetet më të larta zyrtare, të shëndetësisë. Jo vetëm kaq, por edhe do të fliste me ndjenjë respekti për mjekun e talentuar që e kishte njohur nga afër.

“Spiro Prifti ishte pionieri i mjekësisë shqiptare dhe bëri shumë gjatë ushtrimit të profesionit për shëndetin e qytetarëve, pa kursyer asgjë nga vetja”. Ky vlerësim i Naltmadhërisë së Tij, siç kujtojnë bashkëkohësit, të nesërmen zuri një vend të rëndësishëm në shtypin e ditës. Në kujtimet e tyre nga kjo ceremoni, familjarët dhe të afërmit e Spiros, veçojnë vlerësimet e Mbretit Zog, për fisnikërinë dhe kontributet e familjes Anastasi, për banorët e Kavajës, por edhe për të tjerët. Me sa dukej ai e kishte njohur mirë historinë e tyre. Në mënyrë të veçantë, për të kishte qenë mbresëlënëse, lidhja e tyre prej vitesh me shqiptarët që jetonin në Greqi.

Duke folur për të atin e Spiros, Ahmet Zogu, do të përmendte përkushtimin e Anastasit në shërbimin ndaj njerëzve në kishën e Shënkollit, e atë të Shënepremtes në Kavajë, ku ofroi çdo çast jo vetëm predikimin korrekt, por edhe fjalën e ngrohtë dhe ndihmën e pakursyer ndaj tyre. Ndërkaq, vëmendjes së Mbretit, nuk i kishte shpëtuar as gjesti fisnik i familjes së tij, që një pjesë të tokave të tyre, ua dhuroi kosovarëve të shpërngulur me dhunë nga trojet e tyre, që u vendosën gjatë asaj periudhe në rrethin e Kavajës. Shërbimi ndaj tyre, sidomos për Spiron që u qëndroi pranë, duke i kuruar e mjekuar në ato çaste kur ishin të traumatizuar nga dhuna sllave, u bë një detyrim i përditshëm. Memorie.al

Copyright©“Memorie.al”

Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e “Memorie.al”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj., pa autorizimin e “Memorie.al”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016


This is a companion discussion topic for the original entry at https://memorie.al/pasi-mori-medalje-ari-ne-napoli-dhe-ajo-iu-dorzua-nga-mbreti-viktor-emanueli-iii-te-sherbeu-ne-oborrin-mbreteror-te-zogut-por-smundi-te-sheronte/