Kalendari Historik 6 Janar 2024

1882 – Lindi në Edreneja Turqi, Theofan Stilian Noli. U regjistrua në Fakultetin e Filozofisë në kryeqytetin grek. Më tej, meqë kishte prirje për aktor, punoi si kopist, sufler e aktor me një trupë teatri me të cilën u end nëpër Greqi për gati dy vjet. Gjatë endjeve me trupën shkroi dramën “To ksipnima” (“Zgjimi”), e cila u luajt nga trupa në Pirgos të Peloponezit. Atë periudhë nisi të shkruante skeletin e dramës “Israelitë dhe filistinë”. Në fillim të 1903 shkoi në Egjipt, ku gjeti punë si mësues lëvizës greqishtes dhe po atë vit përktheu në greqisht traktatin e Sami Frashërit “Shqipëria ç’ka qenë, ç’është e çdo të bëhet”. Po atje filloi të bjerë në kontakt me veprimtarët e Rilindjes Kombëtare në koloninë shqiptare të Egjiptit, ndër të cilët Thanas Tashko dhe Jani Vruho e ndihmuan në botimin e përkthimit të Samiut, e po ashtu e lidhën me Nikolla Naçon, Shahin Kolonjën e Kristo Luarasin. Pas tre vitesh qëndrimi në Egjipt, në prill 1906 u nis për në Shtetet e Bashkuara, duke kaluar nga Napoli, dhe mbërriti në Nju Jork më 10 maj. Pasi ndenji në Buffalo, ku punoi në një fabrikë të sharrës për tre muaj,Noli shkoi në Boston. Në gushtin e po atij viti gjeti punë në Filadelfia, por e la pasi Sotir Peci i ofroi të bëhej zv/redaktor i së përkohshmes “Kombi”. Me shpalljen e pavarësisë e përkrahu qeverinë e Ismail Qemalit, mori pjesë në Kongresin e Triestes, organizuar nga Konica në marsin e 1913. Më 10 mars 1914 u ndodh në Durrës, ku dhe e gjeti Lufta e Parë Botërore; më 24 maj 1915 u kthye në Amerikë. Më 27 korrik 1919, Noli u emërua peshkop i Kishës Ortodokse Shqiptare në Amerikë, që tashmë ishte dioqezë e pavarur. Një vit më pas, duke pasur parasysh rritjen e figurës së Nolit si udhëheqës politik e fetar i bashkësisë shqiptare dhe si shkrimtar, orator dhe komentator politik i talentuar, ishte e logjikshme që ai të zgjidhej kryetar i delegacionit shqiptar në Lidhjen e Kombeve në Gjenevë, ku arriti ta anëtarësonte Shqipërinë më 17 dhjetor 1920. Me zgjedhjet e mbajtura më 5 prill 1921 zgjidhet deputet i Kolonisë së Amerikës në legjislaturën e dytë (21 prill 1921 – 30 shtator 1923). Ai shërbeu si ministër i Jashtëm në qeverinë e Xhaferr Ypit, vetëm për pak kohë përpara se të dorë-hiqej. Noli ishte kryetar i Partisë Popullore, e majta e asaj kohe, kundrejt Partisë Përparimtare. Përkrah Luigj Gurakuqit dhe Stavro Vinjaut është ndër oratorët më shpotitës të foltores parlamentare. Më 21 nëntor 1923, u shugurua peshkop i Korçës dhe mitropolit i Durrësit në Durrës, ndërsa më 27 dhjetor 1923 zgjidhet deputet i Korçës Më 12 prill 1937, Nolit iu plotësua ëndrra e madhe për një kishë kombëtare shqiptare kur Patrikana e Stambollit njohu zyrtarisht Kishën Ortodokse Autoqefale Shqiptare.

1919 – Vdes në moshën 60 vjeçare, në Oyster Bay, Theodore Roosevelt. Roosevelt, ishte një burrë shteti, politikan, konservator, natyralist dhe shkrimtar që shërbeu si presidenti i 26-të i Shteteve të Bashkuara nga 1901 deri në vitin 1909. Fytyra e tij është përshkruar në malin Rushmore së bashku me George Washington, Thomas Jefferson dhe Abraham Lincoln. Ai zakonisht renditet në sondazhet e historianëve dhe shkencëtarëve politikë si një nga pesë presidentët më të mirë.

1920 – lind në Shkodër Sandër Prosi aktor i teatrit dhe kinematografisë shqiptare. Ky aktor krijoi mbi 85 role në 75 vepra të autorëve tanë si A.Z. Çajupi, K. Jakova, B. Levonja, L. Papa, I. Kadare, T. Laço, R. Pulaha, D. Agolli, Dh. Xhuvani dhe të autorëve të huaj si Shekspiri, Shileri, Çehovi, Karaxhale, Gorki, Brehti etj. Interpretoi në rreth 30 filma, ku krijoi role të tilla që kanë hyrë në fondin e qëndrueshëm të teatrit dhe kinematografisë tonë. Përvoja që ky aktor krijoi dhe përpunoi gjatë këtyre 35 vjetëve në krijimin e më se 100 roleve, bashkë me përvojën e aktorëve të tjerë të këtyre përmasave, përbëjnë atë “Universitet” nga lindi e u zhvillua shkolla jonë kombëtare e interpretimit skenik e filmik, prandaj tiparet karakterizuese të artit të S. Prosit kanë tërhequr vëmendjen e kritikëve dhe të shikuesve. Për ndihmesën e tij të madhe në zhvillimin e artit tonë skenik e kinematografik ai është nderuar me titullin e lartë “Artist i Popullit”, me Çmime të Republikës dhe urdhra e medalje të tjera. Në 25-vjetorin e vdekjes së aktorit Sandër Prosi, Presidenti i Republikës e nderon me Urdhrin “Nderi i Kombit”. Në 24 shkurt 2017, aktori Sandër Prosi u nderua me urdhërin “Gjergj Kastrioti Skënderbeu” pas vdekjes.

1941 – Presidenti i Shteteve të Bashkuara Franklin D. Roosevelt mban fjalimin e tij për katër Liritë në adresën e Shtetit të Unionit. Katër Liritë ishin qëllime të artikuluara nga Presidenti i Shteteve të Bashkuara Franklin D. Roosevelt, në 6 janar të vitit 1941. Në një adresë të njohur si fjalimi Four Freedoms (teknikisht adresa e Shtetit të Bashkimit të vitit 1941), ai propozoi katër liri themelore që njerëzit ” kudo në botë “duhet të gëzojnë. Liria e fjalës, liria e adhurimit, liria nga dëshira, dhe liria nga frika.

1950 – Mbretëria e Bashkuar njeh Republikën Popullore të Kinës. Ndërsa Republika e Kinës (Taiwani), si kundërpërgjigje, ndërpret marrëdhëniet diplomatike me Mbretërinë e Bashkuar. Vendosja e marrëdhënieve, politike, diplomatike, dhe ekonomike, midis Londrës dhe Pekinit, erdhi në një moment tepër kritik për këto dy shtete. Pasi Britania e Madhe nga njëra anë ishte angazhuar në bllokun perëndimor krah SHBA-së, në Luftën e Koresë, ndërsa Republika Popullore e Kinës, e drejtuar nga komunistët, mbronte aleatët e saj Korenë e Veriut, dhe BRSS-në.

1955 – Lind në Consett, Rowan Atkinson. Atkinson, është një aktor, komedian dhe shkrimtar anglez. Ai është më i njohur për punën e tij në sitet e Blackadder, dhe Mr. Bean. Atkinson u rendit nga gazeta The Observer si një nga 50 aktorët më të dashur të komedisë britanike në vitin 2007, dhe ndër 50 komedianët më të mirë ndonjëherë, në një sondazh të vitit 2005 nga kolegët e tij komedianë. Ai gjithashtu ka patur sukses kinematografik me shfaqjet e tij në adaptimet e filmit Mr. Bean, Bean’s Holiday , si dhe në serinë e filmave Johnny English. Ai gjithashtu paraqitet si personazhi titullar në Maigret.

1989 – Satwant Singh dhe Kehar Singh dënohen me vdekje për komplot në vrasjen e kryeministres Indira Gandhi. Të dy burrat u ekzekutuan në të njëjtën ditë. Kryeministri indian Indira Gandhi u vra në orën 9:29 të mëngjesit, më 31 tetor 1984 në rezidencën e saj në Rrugën Safdarjung, të New Delhi. Ajo u vra nga rojet e saj Satwant Singh dhe Beant Singh pas zhvillimit të operacionit Blue Star. Operacioni Blue Star ishte një operacion ushtarak indian, i urdhëruar nga Indira Gandhi ndaj militantit sikh Jarnail Singh Bhindranwale.

1992 – Presidenti i Gjeorgjisë Zviad Gamsakhurdia largohet nga vendi si rezultat i grushtit të shtetit ushtarak. Grushti i Shteti, ishte, një përfaqësim i dhunshëm i kaosit që përfshiu Kaukazin në fillim të viteve 1990. Fraksionet e Gardës Kombëtare, besnikë të Presidentit Zviad Gamsakhurdia luftuan kundër disa organizatave paramilitare të unifikuara në fund të 1991 nën udhëheqjen të kryekomandantëve Tengiz Kitovani, Jaba Ioseliani, dhe Tengiz Sigua. Gjatë këtyre luftimeve do të humbnin jetën 115 persona.

2005 – Edgar Ray Killen akuzohet për vrasjet e aktivistëve të Lëvizjes për të Drejtat Civile Amerikane, Chaney, Goodman dhe Schwerner të 1964. Dyzet e një vjet pasi ndodhën vrasjet, vrasësi, Edgar Ray Killen, u akuzua nga shteti i Mississippi për pjesëmarrjen e tij në krim. Në 2005 ai u dënua për tre akuza për vrasje dhe vuante një dënim 60-vjeçar. Më 20 qershor të 2016, autoritetet federale dhe shtetërore mbyllën zyrtarisht çështjen dhe e shpërndanë, mundësinë e ndjekjes së mëtejshme. Killen vdiq në burg në janar 2018.


This is a companion discussion topic for the original entry at https://memorie.al/kalendari-historik-6-janar-2024/