Kalendari Historik 20 Janar 2023

1921 – Miratohet, Kushtetuta e parë e Turqisë, duke bërë ndryshime thelbësore në burimin e ushtrimit të sovranitetit, dhe duke shenjtëruar parimin e sovranitetit kombëtar. Kushtetuta e parë e shtetit modern turk, u ratifikua nga Asambleja e Madhe Kombëtare e Turqisë në 1921. Ishte një dokument i thjeshtë që përbëhej nga 23 artikuj të shkurtër. Në 1923 kushtetuta u ndryshua për ta shpallur Turqinë si republikë.

 

1930 – Lind në Glen Ridge, Buzz Aldrin. Aldrin, është një inxhinier amerikan dhe një ish-astronaut dhe pilot luftarak. Aldrin bëri tre ecje hapësinore si pilot i misionit të Gemini 12 të vitit 1966, dhe si pilot i Modulit Hënor Apollo në misionin Apollo 11 të vitit 1969. Ai dhe komandanti i misionit Neil Armstrong ishin dy njerëzit e parë që u ulën në Hënë.

 

 

1936 – Mbreti George V i Mbretërisë së Bashkuar vdes. Djali i tij më i madh, bëhet pasardhës i fronit, duke u bërë Edward VIII. Titulli i Princi i Uellsit nuk do të përdorej më edhe për 22 vite të tjera. Edward, ishte Mbreti i Mbretërisë së Bashkuar, Kolonive Britanike, dhe Perandori i Indisë, nga 20 janari 1936 deri në abdikimin e tij në 11 Dhjetor të atij viti.

 

1942 – Gjatë Luftës së Dytë Botërore, në periferi të Berlinit zhvillohet Konferenca e Wannsee ku, zyrtarë të lartë nazistë diskutojnë zbatimin e “Zgjidhjes përfundimtare të çështjes hebraike”. Qëllimi i konferencës, i thirrur nga nr 2 i SS, Reinhard Heydrich, ishte të siguronte bashkëpunimin e drejtuesve administrativë të departamenteve të ndryshme qeveritare në zbatimin e Holokaustit.

 

1972 – Pakistani nisi programin e tij të armëve bërthamore, disa javë pas humbjes së tij në Luftën për Çlirimin e Bangladeshit, si dhe Luftën Indo-Pakistane të vitit 1971. Pakistani filloi zhvillimin e armëve bërthamore në Janar 1972 nën Kryeministrin Zulfikar Ali Bhutto, i cili ia delegoi programin Kryetarit të PAEC Munir Ahmad Khan me një angazhim për ta pasur bombën gati deri në fund të vitit 1976.

 

1990 – Fillojnë zyrtarisht, protestat e dhunshme në Azerbajxhan, pasi ky vend, shpalli ndarjen nga Bashkimi Sovjetik. Të njohura ndryshe dhe si, “E Shtuna e Zezë” ose “Masakra e Janarit”, shtypja e përgjakshme e tyre, ishte një sulm i armatosur, ndaj një popullsisë civile të Baku-së në 19-20 Janar 1990, në përputhje me një gjendje të jashtëzakonshme gjatë shpërbërjes së Bashkimit Sovjetik.

 

2010 – Ndërron jetë Pashko Gjeçi poet, mësues dhe përkthyes i mirënjohur. Në vitin akademik 1938  regjistrohet në Fakultetin e Letërsisë dhe Filozofisë në Romë, qytet ku do kishte dhe miqtë e gjimnazit L. Ljarja, K. Ashta dhe L. Radi. Përkthen nga latinishtja dhe shkruan poezi e kritika, të cilat botoheshin në Shqipëri tek të përkohshme “Cirka”, “Shkëndija” dhe një shkrim i famshëm për “Lahutën e Malcís” te “Hylli i Dritës”. Më 15 korrik të viti 1942 diplomohet me gradën Doktor Shkencash në atë fakultet me rezultate të shkëlqyera, Pas kthimit në Shqipëri, më 4 shtator 1947 ndalohet me akuzën “Pjesëmarrje në grup kundër pushtetit” dhe dënohet me pesë vjet heqje lirie. Vite që i kalon në Durrës, Vloçisht dhe në kënetën e Maliqit gjatë verës – i përmendur edhe nga Ejëll Çoba në memuaristikën e tij ku s’e linin të punonte ngase qe shumë i hajthëm. P. Zefi thoshte se Pashku pat nisë ta përkthente Danten me mend qysh gjatë burgut. Lirohet më 1952 lirohet dhe vendoset edhe njëherë në Shkodër me familje, ku bën punë të rënda krahu për të jetuar. Më 1953-’54, TOB-i i kërkon të përkthejë veprën “Traviata” duke gjetur kështu shpëtimin tek Verdi nga puna e krahut. Shoqata italiane “Dante Alighieri” në vitet e ’70 vlerësoi ndërkombëtarisht shqipërimin e Gjeçit si njërin ndër tre përkthimet më të mira në botë të “Komedisë Hyjnore”. Gjeçi u dekorua nga Presidenti Italian Çampi më 2004 me “Ordine della stella, della solidarietà italiana” për përkthimin e Dantes. Laureat edhe i disa çmimeve të tjera kombëtare dhe ndërkombëtare. Për 90-vjetorin e lindjes, Ministria e Turizmit, Kulturës, Rinisë dhe Sporteve e Shqipërisë i akordon Çmimin Kombëtar të përkthimit “Fan Noli”, për përkthimin e veprës “Fausti” (Pjesa 1.) të Gëtes.

 

2012 – Vdes në Riverside, në moshën 73 vjeçare, Etta James. James, ishte një këngëtare amerikane që interpretoi në zhanre të ndryshme, duke përfshirë blu, R&B, soul, rock and roll, xhaz dhe ungjill. Duke filluar karrierën e saj në 1954, ajo fitoi famë me hite të tilla si “The Wallflower”, “At Last”, “Tell Mama”, “Something’s Got Hold on Me” dhe “I Do Rather Go Blind”.


This is a companion discussion topic for the original entry at https://memorie.al/kalendari-historik-20-janar-2023/