Kalendari Historik 14 Shtator 2022

1901Presidenti amerikan William McKinley vdes pasi u plagos për vdekje më 6 shtator nga anarkisti Leon Czolgosz dhe u pasua nga Nënpresidenti Theodore Roosevelt. Gjatë presidencës së tij, McKinley e udhëhoqi kombin drejt fitores në Luftën Spanjollo-Amerikane, ngriti tarifa mbrojtëse për të promovuar industrinë amerikane.

 

 

1936 – Lind në Indiana, Ferid Murati. Murati, është një mjek dhe farmakolog shqiptar dhe një bashkë-fitues i Çmimit Nobel të 1998 në Fiziologji ose Mjekësi. Hulumtimi kryesor i Murad demonstroi se nitroglicerina dhe ilaçet e lidhura me të funksiononin duke lëshuar oksid nitrik në trup, i cili relaksonte muskujt e lëmuar duke ngritur ciklin intraqelizore.

 

1939Lufta e Dytë Botërore, ushtria Estoneze pranon nëndetësen polake ORP Orzel në Talin, duke shkaktuar një incident diplomatik që Bashkimi Sovjetik do të përdorë më vonë për të justifikuar aneksimin e Estonisë. Ky incident u komentua nga Kremlini si një aleancë e fshehtë e vendeve të rajonit baltik me Poloninë.

 

 

Pandeli_Evangjeli1949 – Ndërron jetë Pandeli Evangjeli, ka qenë veprimtar i Rilindjes Kombëtare  në diasporën shqiptare të Rumanisë, politikan me shumë poste kyçe në periudhën e mes dy luftërave botërore, ku spikat si dy herë kryetar i legjislativit, katër herë i ekzekutivit dhe një herë kryetar i Senatit të shtetit shqiptar Ka qenë i pari i krishterë ortodoks që u bë kreu i ekzekutivit shqiptar, si i tillë me qeverinë e tij të parë pas njohjes së pavarësisë dhe sovranitetit të shtetit shqiptar nga Konferenca e Ambasadorëve në Paris, mori masa për largimin e mitropolitit grek të Korçës, duke i dhënë fund kësodore arsimit grek në Korçë. Në lëmin e kulturës dhe gjuhës shqipe, në vitet e rinisë me familjen e tij ndihmoi në hapjen e Mësonjëtores së Korçës ndërkohë që gjuha shqipe ishte ndaluar së shkruari në Perandorinë Osmane që më 1881 me ngjarjet e Lidhjes së Prizrenit. Në krye të shoqërisë “Dituria” në Rumani u botuan abetaret e gjuhës shqipe, librat e Naimit e Sami Frashërit si dhe libra të tjerë me karakter patriotik që shpërndaheshin falas nëpër viset shqiptare. Pas pushtimit italian u tërhoq nga jeta politike. Me marrjen e pushtetit nga komunistët, e dëbuan nga Tirana. U vendos në Korçë, ku u vendos te krushqit e tij të familjes Ballauri, ku ndërroi jetë më 14 shtator 1949.

 

1954 – Në një provë tepër sekrete bërthamore, një bombardues Sovjetik Tu-4 hedh një armë atomike 40 kiloton vetëm në veri të fshatit Totskoye. Stërvitja bërthamore Totskoye ishte një stërvitje ushtarake e ndërmarrë nga Ushtria Sovjetike për të eksploruar luftën mbrojtëse dhe sulmuese gjatë luftës bërthamore. Operacioni u quajt “Snowball”.

 

1960 – Themelohet Organizata e Vendeve Eksportuese të Naftës (OPEC). E themeluar  në Bagdad nga pesë anëtarët e parë (Irani, Iraku, Kuvajti, Arabia Saudite dhe Venezuela), që nga viti 1965 ka selinë në Vjenë, të Austrisë. Shtetet anëtare të OPEC, janë 13, midis të cilave, dhe Venezuela. Kjo organizatë shërben dhe si rregullator për çmimin e naftës në botë.

 

2000 – Microsoft lëshon Windows Me. Windows Millennium Edition, është një sistem operativ grafik i zhvilluar nga Microsoft si pjesë e familjes së tij të sistemeve operative Windows 9x. Windows u morr  nga shumë përdorues dhe kritikë, kryesisht për shkak të çështjeve të shpejtësisë dhe stabilitetit, të këtij modeli kompjuterik.

 

 

2009 – vdes në moshën 57 vjeçare, Patrick Swayze. Swayze, ishte një aktor, balerin, këngëtar dhe kompozitor Amerikan. Duke fituar famë me paraqitjet në filma gjatë viteve 1980, ai u bë popullor për të luajtur drejtime të ashpra dhe romantike mashkullore, duke i dhënë atij famë. Ai u emërua nga revista People si njeriu më i spikatur i Hollywood në 1991.


This is a companion discussion topic for the original entry at https://memorie.al/kalendari-historik-14-shtator-2022/