Kalendari Historik 13 Gusht 2022

1898 – Carl Gustav Witt zbulon 433 Eros, asteroidi i parë që u gjet afër Tokës. Eros, përcaktimi i përkohshëm 1898 DQ, është një asteroid i gurtë dhe i zgjatur i grupit Amor dhe objekti i parë i zbuluar dhe i dyti më i madh në afërsi të Tokës me një diametër mesatar prej afërsisht 16.8 kilometra. Ai u titullua Eros.

 

 

1913 – Lind në Paphos, Makarios i III. Makarios, ishte një klerik dhe politikan grek qipriot që shërbeu si Kryepeshkop dhe Primate i Kishës autoqefale të Qipros (1950-1977) dhe si Presidenti i parë i Qipros (1960-1977). Në tre mandatet e tij si president ai i mbijetoi katër përpjekjeve për ta vrarë, si dhe një grushti shteti.

 

1933 – Vdiq Hasan bej Prishtina, ka qenë politikan shqiptar në Perandorinë Osmane, ndër krerët e disa kryengritjeve, gjatë periudhës parlamentare osmane, duke bërë që me Kryengritjen e vitit 1912, të fitonte autonominë e Vilajetit Shqiptar. Lufta Ballkanike nuk i la mundësi jetëgjatësie arritjes së tij dhe pas pavarësisë së Shqipërisë u emërua ministër në qeverinë e parë dhe më pas kryeministër. Pretendohet se kundrejt Prishtinës janë ndërmarrë katër herë përpjekje për t’i bërë atentat. Bashkëpunoi me rryma dhe shtete të ndryshme kundër Zogut, madje organizoi mjaft atentate kundër tij. Për një atentat të tillë u dënua me vdekje, në mungesë më 6 qershor 1933, së bashku me 7 të tjerë të arratisur politikë. Në ditarin e shërbimeve konsullore të Mbretërisë Shqiptare të vitit 1933, janë shënuar të gjitha lëvizjet e Hasan Prishtinës: më 10 janar ishte në Vjenë, më 16 mars në Bukuresht, më 1 prill në Sofje, më 11 prill në Selanik, më 1 maj në Stamboll, më 1 qershor në Vjenë, më 6 qershor në Budapest, më 23 qershor në Vjenë, më 30 qershor në Stamboll dhe më 1 korrik 1933 në Selanik. Konsulli Qemal Mesareja përcillte se Prishtina, kishte dalë nga shtëpia e të vëllait, Ymerit dhe ishte vendosur në hotelin “Astoria”. Deri në vitet ’60 konsiderohej si tradhtar në tekstet e historisë së Shqipërisë, por më pas ai u rehabilitua. Më 6 dhjetor 1977 u zhvillua ceremonia e rivarrimit të eshtrave të tij në qytetin e Kukësit.

1944 – Gjatë Luftës së Dytë Botërore, trupat gjermane fillojnë plaçkitjen dhe shkatërrimin e Anogjenisë në Kretë që do të vazhdonte deri më 5 shtator. Kjo ishte hera e tretë që Anogjenia u shkatërrua, pasi osmanët e kishin shkatërruar dy here, së pari në korrik 1822 dhe përsëri në nëntor 1867, gjatë Revolucionit të Madh Kretan.

 

1946 – Vdes në moshën 79 vjeçare, Herbert George Wells. Wells, ishte një shkrimtar anglez. Politik në shumë zhanre, ai shkroi dhjetëra romane, tregime të shkurtra dhe vepra të komenteve shoqërore, historisë, satirës, biografisë dhe autobiografisë. Wells mbahet mend më së miri për romanet e tij të trillimeve shkencore dhe shpesh quhet “babai i trillimit shkencor”.

 

1961 – Gjermania Lindore mbyll kufirin midis sektorëve lindorë dhe perëndimorë të Berlinit për të shuar përpjekjet e banorëve të saj për të shpëtuar në Perëndim, dhe ndërkohë, fillon ndërtimi i Murit të Berlinit. Muri i Berlinit ishte një pengesë betoni që e ndau fizikisht dhe ideologjikisht Berlinin nga viti 1961 deri në 1989.

 

1964 – Peter Allen dhe Gwynne Evans janë varur për vrasjen e John Alan West duke u bërë kështu, njerëzit e fundit të ekzekutuar në Mbretërinë e Bashkuar. West ishte një shofer furgoni 53-vjeçar, i cili u vra pikërisht nga Gwynne Evans dhe Peter Allen që kishin shkuar për ta grabitur në shtëpinë e tij në Seaton, të Cumberlandit.

 

1978 – Afro 200 palestinezë janë vrarë në Beirut, në një sulm terrorist gjatë fazës së dytë të Luftës Civile Libaneze. Rrethimi u krye nga milicitë e krishtera libaneze të udhëhequra nga Fronti Liban, si pjesë e një fushate më të gjerë për dëbimin e palestinezëve, veçanërisht ata të lidhur me krahun radikal të Organizatës Çlirimtare të Palestinës.

 

Eqerem Çabej1980 – Ndërron jetë Eqrem Çabej, ka qenë arsimtar, gjuhëtar dhe albanolog shqiptar. Kreu gjimnazin në Klagenfurt (1923-1926), për shkollimin e lartë pati një fërkim me synimin që i ati i kishte vënë që të bëhej mjek. U regjistrua në Fakultetin e Mjekësisë në Universitetin e Romës. Por pas këmbënguljes për gjuhësinë, regjistrohet në Grac për vitin akademik 1927-1928 dhe mbasandaj kaloi në Vjenë (1930-1933), ku ndoqi mësimet e Paul Kretschmer, Karl Patsch, Nikolai Trubetzkoy dhe Norbert Jokl. Nën drejtimin e Joklit, Çabej filloi të kishte interes të madh në zhvillimin historik të Gjuhës Shqipe. Në 1933, ai dorëzoi disertacionin e doktoraturës mbi Italoalbanische Studien (Studime Italo-Shqiptare). Çabej u kthye në Shqipëri ku edhe punoi si mësues gjimnazi dhe nëndrejtor i konviktit “Malet Tona” në Shkodër (1933/34) ku dha letërsi shqipe. Në vitin shkollor 1935-’36 Çabej u transferua në shkollën Normale të Elbasanit, ku edhe atje ndenjti një vit. Që andej u transferua në Ministrinë e Arsimit për t´u marrë me drejtimin e arsimit të mesëm. Me sa kuptohet nga qëndrimi i tij, ai nuk e kishte mirëpritur një emërim të tillë. Me një lutje më datë 17. 12. 1936, drejtuar Ministrisë së Arsimit, për arsye shëndetësore kërkoi të transferohej duke u riemëruar profesor i letërsisë në liceun e Tiranës. Në 1947, ai u caktua anëtar i Institutit të Shkencave, instituti paraardhës i Universitetit të Tiranës. Nga 1952 deri më 1957, ai shërbeu si profesor i historisë së Shqipërisë dhe fonetikës historike. Në 1972, ai u bë anëtar themelues i Akademisë së Shkencave.


This is a companion discussion topic for the original entry at https://memorie.al/kalendari-historik-13-gusht-2022/